تبلیغات
حقوق بین الملل - عوامل رافع مسئولیت دولت ها

حقوق بین الملل

جمعه 1 خرداد 1394

عوامل رافع مسئولیت دولت ها

نویسنده: مصطفی رمضانی   

گفتار نخست: ویژگیهای عوامل رافع مسئولیت بین المللی

گروهی از حقوقدانان معتقدند اصول و ویژگیهای كه مانع نادرستی یك عمل در حقوق بین الملل می‌گردد، همان اصول و ویژگیهای می‌باشد كه مانع مسئولیت می‌گردند. این گروه  از حقوقدانان نادرستی یك عمل را بر حسب مسئولیت ناشی از آن عمل تعیین می‌نمایند، در حقیقت  مابین عمل نادرست و مسئولیت، به وجود یك رابطه معتقدند. اما باید توجه نمود كه عمل نادرست و مسئولیت دو مقوله جدا از یكدیگر  می‌باشد، زیرا عمل نادرست یك دولت در تعارض با تعهدات بین المللی آن دولت ونقض قواعد اولیه حقوق بین الملل می‌باشد، ولی مسئولیت مربوط به آثار عمل نادرست می‌باشد. در واقع اگر به نظریه این گونه حقوقدانان معتقد باشیم خود به خود موجب نادیده گرفتن دو موضوع می‌گردد. اول اینكه، در حقوق بین الملل عرفی در گذشته و حقوق معاهدات امروزی مشاهده می‌نماییم كه عمل نادرست یك دولت در شرایطی خاص موجب مسئولیت آن دولت نمی‌گردد.

دوم اینكه، دولتی دست به اعمالی می‌زند كه از نظر حقوق بین الملل مشروع می‌باشد ولی برای آن دولت ایجاد مسئولیت نموده و سبب ساز جبران خسارت خواهد شد.

بنابراین، یكی از ویژگیهای مهم عامل رفع مسئولیت، وجود یك وضعیت استثنایی و الزام‌آور برای دولت بوده كه موجودیت سیاسی و منافع‌های ملی آن را تهدید می‌نماید، بطوریكه دولت مزبور از انجام تعهدات بین المللی خود عاجز می‌گردد. اگر چه بیشتر حقوقدانان وجود اوضاع و شرایط استثنایی را برای رفع مسئولیت دولت قبول دارند ولی چون یك معیار و مقیاس مشخصی موجود نیست، لذا سبب اختلا

گفتار دوم: رفع مسئولیت به سبب وجود عمل سابق

از مصادیق مسئولیت به سبب وجود عمل سابق، دو عامل: الف) دفاع مشروع ب) اقدام متقابل می‌باشد. در چنین مواردی، نادرستی عمل مغایر یك قاعده حقوق بین الملل از میان می‌رود. در نتیجه، رافع مسئولیت دولت می‌گردد.ف بین متفكرین حقوق بین الملل و گاهی دولتها می‌گردد، زیرا ممكن است شرایط و اوضاعی كه در یك كشور سبب تهدید موجودیت سیاسی یك دولت گردد در كشور دیگر چنین نباشد.

بند اول: دفاع مشروع

دفاع مشروع از نخستین مواردی است كه نادرستی عمل مغایر با یك تعهد بین المللی دولت را از بین می‌برد، در نتیجه سبب رفع مسئولیت می‌گردد. در این حالت دولتی كه مورد تهاجم یك دولت دیگر قرار گرفته حق استفاده و اعمال نیروهای مسلح خود را علیه تهاجم دارد. در حقیقت این یك استثنا نسبت به منع كلی كاربرد زور در حقوق بین الملل امروزی محسوب می‌گردد. لذا، در چنین وضعیتی به واقع می‌توان گفت؛ دولتی كه  مورد تهاجم قرار گرفته است نمی‌تواند به صرف دخالت قوانین و مقامات بین المللی از هرگونه عملی كه برای حفظ منافع انسانی، مالی و سیاسی آن سرزمین لازم است دست بردارد. «در حقیقت استناد به دفاع مشروع در حقوق بین الملل مستلزم یك تعرض نا مشروع، غیر قانونی و غیر مترقبه می‌باشد».]

پس با توجه به بحث فوق، عمل دفاع مشروع در حقوق بین الملل برای اشخاص حقوق بین الملل، نشانگر وضعیتی است كه این شخص در حقوق بین المللی ناچار می‌گردد در برابر حمله دولتی دیگر، زور به كار ببرد. امروزه، این اصل در حقوق بین الملل از چنان مقبولیتی برخوردار گردیده كه این نظریه در حقوق داخلی، از گذشته تا به حال برخوردار بوده است. برای اثبات این امر می‌توان به اسناد ما بین دوجنگ اول و دوم مراجعه نموده و مشاهده كرد كه شرایطی برای محدود كردن تدریجی و سرانجام غیر قانونی ساختن آزادی دولتها در توسل به جنگ و گاه آزادی آنها در كاربرد زور به هر شكل، پذیرفته شده است. اما به موازات آن گرایشاتی برای محدود كردن آن وجود داشته است. این محدود ساختن به صورت یك استثنا در حقوق بین الملل جلوه یافته است كه دفاع از خود در برابر حمله مسلحانه، نادرستی توسل به جنگ را از میان می‌برد. برای نمونه می‌توان به پنجمین مصوب جامعه ملل به سال 1924 «پروتكل ژنو برای حل و رفع مسالمیت‌آمیز اختلافات بین المللی» اشاره كرد كه ماده 5 پروتكل ژنو استفاده از نیروهای نظامی، جز برای دفاع در برابر تجاوز یا حفظ زندگی انسانها اقدامی تجاوز كارانه بشمار می‌آید. از طرف دیگر می‌توان به سند مصوب بین دولتهای آلمان، فرانسه، بریتانیا وایتالیا اشاره نمود كه در سال 1925 عهد نامه «تضمین متقابل»در لوكارنو موسوم به «پیمان راین» را امضاء نمودند كه در آن توسل به جنگ را جز در هنگام دفاع مشروع محدود نمود. در سال 1928 عهدنامه بریان ـ كلوك منعقد گردید كه طرفین با اینكه قبح جنگ را قبول داشتند ولی امضاء كنندگان را از اعمال حق دفاع از خود باز نمی‌داشت.

عقاید حقوقدانان و آرای صادره از مراجع قضایی، نشانگر این امر است كه استفاده از نیروهای مسلح در وضعیت دفاع از خود بطور استثنایی توجیه كننده عملی است كه به دلیل منع كلی كاربرد زور، در وضعیت دیگر از نظر بین المللی نادرست می‌باشد و گروه كثیری از حقوقدانان بر این باورند كه دفاع از خود در حقوق بین الملل نتیجه منطقی پیشرفت منع كاربرد زور می‌باشد.

بند دوم: اقدام متقابل

وضعیت دیگری كه سبب رفع مسئولیت در حقوق بین الملل می‌گردد این است كه دولتی به دلیل عمل نادرست و خلاف حقوق بین الملل دولت دیگر، به تقابل دست زند كه این عمل دولت اخیر مجاز شناخته می‌شود. در حقیقت در این حالت، اعمالی كه برخلاف حقوق بین الملل بوده در پاسخ به عمل خلاف دولت دیگری صورت می‌گیرد. هدف دولتی كه دست به عمل متقابل می‌زند، جلوگیری از ورود ضرر و زیان بیشتر، جلوگیری از نقض حقوق بین الملل و جبران خسارت مناسب می‌باشد كه می‌تواند به  اشكال گوناگونی، مثل اقدامات سیاسی، اقتصادی، حقوقی و یا نظامی باشد.

دفاع مشروع و اقدامات متقابل دو عمل و رویه كاملاً متمایز از یكدیگر می‌باشند. دفاع از خود یا دفاع مشروع واكنشی است كه یك دولت برای حفظ تمامیت ارضی و استقلال خود در برابر حمله‌ای خشونت بار انجام می‌دهد. در این نوع دفاع، وسایل تدافعی برای مقابله با كاربرد تهاجمی نیروی مسلح استفاده می‌شود و هدف آن است كه دولت مهاجم نتواند به اهداف خود برسد. از طرف دیگر، عمل متقابل را می‌توان به عنوان یك عامل ضمانت اجرا در حقوق بین الملل دانست. در حقیقت اقدامات متقابل، واكنشی است كه در چار چوب آثار عملی كه از نظر بین المللی نادرست و بر اساس مسئولیت بین المللی صورت می‌گیرد. استفاده یك دولت از نیروهای مسلح برای دفاع از خود مانع نمی‌شود كه بعداً این دولت به خاطر زیانهای ناشی از جرم ارتكابی ضمانت اجراهایی را اعمال ننماید. هر چند این ضمانت اجراها آشكارا بخشی از دفاع از خود به حساب نمی‌آیند

بطور كلی برای مبادرت به اقدام متقابل مشروع چهار شرط باید لحاظ شود. نخست، جرمی كه اقدام متقابل در برابر آن صورت می‌گیرد باید چنان باشد كه برای دولت لطمه دیده حق تقاضای جبران خسارات را فراهم آورد. دوم، دولت لطمه دیده پیش از اقدام متقابل برای جبران خسارت كوشیده باشد. سوم، میان اقدام متقابل و جرم واقع شده، تناسب وجود داشته باشد. چهارم، طرفین، پیشتر در مورد الزام به دنبال كردن راههای مسالمت‌آمیز حل اختلاف توافق نكرده باشند.

در رویه دولتها و آرای قضایی صادره از محاكم قضایی بین المللی چیزی مشاهده نمی‌گردد كه بطور صریح و روشن اصل اقدام متقابل را به عنوان وضعیت رافع مسئولیت بین المللی دولت مورد تایید قرار داده باشند. زیرا در مناقشات دولتها بحث بر سر وجود یا عدم وجود چنین اصلی نبوده، بلكه بحث در مورد شرایطی است كه بر اساس آن اقدام متقابل توجیـه می‌گردد. برای مثال، در زمینه تصمیمات قضایی بین المللی می‌توان به دو رای اشاره نمود كه در دادگاه داوری آلمان و  پرتغال  بر  اساس بند 4، ضمیمه مواد 298 و 297 عهد نامه ورسای صادر  گردید.  در  رای  نخست  مربوط به قضیه حادثه نالیلا به تاریخ 31 ژوییه 1928، دادگاه لازم دانست كه پیش از تصمیم‌گیری در خصوص قانونی بودن برخی اعمال مقامات آلمانی، احراز نماید كه از چه زمان و تحت چه شرایطی تلافی اقدامی مشروع تلقی می‌شود. دادگاه نظر داد:

«تلافی یك اقدام كمك به خود است كه دولت لطمه دیده در پاسخ به عمل غیر قانونی دولت مجرم پس از بر آورده نشدن تقاضای خود به عمل می‌آورد. اثر این اقدام، تعلیق موقت رعایت یك قاعده خاص حقوق بین الملل در روابط میان دو دولت است. چنانچه عمل غیر قانونی مقدم بر تلافی، چنین اقدامی را توجیه ننماید، تلافی غیر قانونی می‌باشد».

نظر حقوقدانان نیز درستی اصل بیان شده در تصمیم هیئت داوری آلمان و پرتقال را تایید كرده است. زیرا كه رای دادگاه مزبور در 30 ژوئن 1930 به این سوال كه آیا اقدامات مجاز دولت آلمان بر اساس تلافی علیه بریتانیا و متحدانش می‌تواند در مورد كشتیهای بی طرف و خصوصاً كشتیهای پرتغالی نیز به عمل آید، پاسخ منفی داد و متذكر شد كه این پاسخ نتیجه منطقی قاعده‌ای است كه به موجب آن تلافیهای مغایر با حقوق بین الملل تنها در مواردی قابل دفاع می‌باشند كه در پاسخ به یك عمل مغایر با حقوق بین الملل باشند.

گفتار سوم: رفع مسئولیت بین‌المللی به سبب وجود عوامل  خارج از اراده


بند اول: فورس ماژور (قوه قاهره) و حادثه غیر مترقب

با آنكه از لحاظ بین المللی یك تفكیك واضح ما بین فورس ماژور و حادثه غیر مترقبه وجود ندارد، گاهی عمل نادرست از نظر بین المللی را منتسب به فورس ماژور نموده و گاهی به حوادث غیر مترقبه می‌نمایند. برای مثال، كنفرانس حقوق بین الملل (لاهه، 1930) فورس ماژور و یا حادثه غیر مترقبه را بطور مستقیم مورد توجه قرار نداد و تنها در مورد مسئولیت بین المللی دولتها از باب قصور در مورد جلوگیری از اعمال افرادی كه به دولت، اشخاص یا اموال خارجی خسارت وارد می‌آورند لحاظ نمود. حكومتها بطور صریح یا ضمنی پذیرفته بودند كه چنانچه قوه قاهره یا حادثه غیر مترقبه واقعاً مانع اتخاذ اقدامات باز دارنده دولت شود، مسئولیت این دولت از میان می‌رود

عنصر اساسی و لازم برای دانستن اینكه یك عمل نادرست صورت گرفته توسط دولت كه مغایر با تعهدات بین المللی آن دولت است از مصادیق قوه قاهر، یا حادثه غیر مترقبه می‌باشد یا خیر، وجود عدم اجتناب و عدم امكان در جلوگیری از آن می‌باشد. پس اگر دولت خود موجود حادثه غیر مترقبه یا فورس ماژور گردد یا اینكه از وجود و حدوث آن اطلاع یافته و زمان كافی برای مبارزه و جلوگیری از آن داشته باشد ولی كوتاهی كرده باشد، نمی‌تواند به عوامل خارج از اراده استناد نموده و خود را از مسئولیت بین المللی عمل ناردست از لحاظ حقوق بین الملل معاف نماید. پس برای تمایز قایل شدن بین رافع مسئولیت و وجود مسئولیت باید به این دو امر توجه نمود: اول؛ واقعاً نتوان در برابر قوه قاهره مقاومت كرد و رخ دادن حادثه خارجی بطور واقعی پیش بینی نشده باشد، به عبارت دیگر دولت واقعاً امكان گریز از آثار قوه قاهره یا حادثه غیر مترقبه را نداشته باشد. دوم؛ دولت متعهد نباید به عمد یا از روی غفلت در ایجاد وضعیتی سهیم باشد كه انجام دادن تعهد یا آگاهی از مغایرت عمل مزبور با یك تعهد بین المللی را برای آن واقعاً ناممكن سازد. برای مثال، دولتی ملتزم به تحویل اموالی به دولت دیگر است لذا به عمد اموال مذكور را نابود سازد و یا اینكه اقدام لازم برای ممانعت از نابودی اموال مذكور ننماید. در اینجا نمی‌تواند به فورس ماژور یا حادثه غیر مترقبه استناد نماید.

حال باید به این امر توجه نمود كه عدم امكان اجرای یك تعهد بین المللی در نتیجه وجود وضعیت قوه قاهره یا حادثه غیر مترقبه، گاهی موجب نقض تعهد دولت به «ترك فعل» می‌شود. برای مثال، هنگامی كه كشتی به علت وجود نقص فنی در تجهیزات دریانوردی در دریای طوفانی قادر به تشخیص مسیر خود نباشد ووارد آبهای داخلی یك كشور گردد، یا هواپیما به دلیل عوامل جوی به فضای هوایی یك كشور وارد گردد. با بررسی موارد پیش آمده در حقوق بین الملل به این حقیقت می‌رسیم كه تمامی دولتها وجود قوه قاهره و حادثه غیر مترقب را پذیرفته‌اند و آن را رافع مسئولیت بین المللی می‌دانند. برای همین، هر كدام از طرفین سعی به اثبات نظر خود دارند. یعنی، یكی از طرفین استناد به قوه قاهره می‌نماید و دیگری می‌خواهدثابت نماید كه حاد‌ثه بوجود آمده ناشی از قوه قاهره نبوده و از روی عمد بوده است. برای توضیح بیشتر ارایه مثالهایی ضروری به نظر می‌رسد:

در سال 1983 هواپیمای مسافر بری كره جنوبی بر فراز آسمان شوروی سابق مورد اثبات موشك قرار می‌گیرد و سرنگون می‌شود. در اینجا دولت كره جنوبی استدلال می‌نماید كه خلبان ندانسته وارد حریم هوایی شوروی شده و لذا عبور، بی‌ضرر بوده است. اما دولت شوروی بر این اعتقاد بود كه از این هواپیما برای اهداف جاسوسی سوء استفاده می‌شد. به نظر می‌رسد كه دولت شوروی با اصل قوه قاهره و حوادث غیر مترقب مخالفت نداشته بلكه می‌خواهد بیان كند كه هواپیمای مسافربری كره جنوبی در شرایط حادثه غیر مترقب وجود نداشته است. در سال 1948 دو هواپیمای نظامی تركیه وارد حریم هوایی بلغارستان می‌شوند كه یكی از آنها توسط دولت بلغارستان ساقط و دیگری مجبور به فرود می‌شود. دولت تركیه به عمل دولت بلغارستان اعتراض نموده و اعلام می‌نماید كه به سبب هوای بارانی خلبانان ندانسته وارد حریم هوایی بلغارستان شده‌اند. ولی دولت بلغارستان اعلام می‌نماید كه هواپیما‌ها با دید عالی وارد مرز هوایی دولت بلغارستان شده‌اند. در اینجا نیز مشاهده می‌نماییم هیچكدام از طرفین، قوه قاهره و حادثه غیر مترقب را نقض نمی‌نمایند بلكه یكی از طرفین به آن استناد می‌نماید و دیگری دلیل می‌آورد كه این نقض حریم هوایی از مصادیق قوه قاهره و حادثه غیر مترقب نمی‌باشد.

بند دوم: اضطرار

اضطرار از دیگر عوامل رافع مسئولیت بین المللی می‌باشد و آن عبارت است از وضعیتی خطرناك كه دولت چاره‌ای نداشته و اقدام به عملی می‌نماید كه با تعهدات بین المللی آن دولت مغایرت دارد تا به نجات خود و افراد تحت مراقبت خود نایل آید.]

در وضعیت قوه قاهره یا حادثه غیر  مترقبه، برای دولت امكان اجرای تعهدات مربوط غیر ممكن و از اراده وی خارج می‌گردد. زیرا قوه غیر قابل مقاومتی آن را مجبور می‌سازد رفتاری در پیش گیرد كه مغایر با تعهد بین المللی آن باشد. در حالی كه در وضعیت اضطرار به لحاظ تئوریك امكان انتخاب وجود دارد و عمل انجام شده كاملاً غیر ارادی نمی‌باشد. ولی این انتخاب «واقعی» و یا «آزاد» نمی‌باشد. زیرا اگر دولت رفتاری مطابق با تعهدات بین المللی خود در پیش گیرد موجب هلاكت اتباع خود خواهد شد.  در چنین وضعیتی «امكان» عمل كردن به تعهدات به ظاهر موجود است ولی وضعیت بسیار خطرناك است

این وضعیت (اضطرار) نیز در عملكرد و رویه دولتها مورد پذیرش واقع شده است تا عمل نادرست دولت توجیه شود. هنگامی كه یك كشتی در وضعیت دریایی طوفانی و نقص فنی قادر به ادامه مسیر نمی‌باشد و احتمال غرق شدن آن باشد، بنابر اضطرار، بدون اجازه وارد آبهای داخلی و بنادر دولتی دیگر می‌گردد و یا هواپیمایی به علت نقص فنی و احتمال سقوط در فرودگاه دولتی دیگر بدون اجازه فرود می‌آید.

در روابط بین الملل موارد بسیاری وجود دارد. برای مثال؛ در دسامبر 1975 كشتیهای نیروی دریایی انگستان وارد آبهای ایسلند شدند. از نظر حكومت انگلستان، كشتی‌های مزبور برای گریز از هوای نا مساعد جوی اقدامی به عمل آوردند كه طبق حقوق بین الملل عرفی مجاز به انجام دادن آن بودند، و در مقابل ایسلند اظهار می‌نمود كه كشتیهای انگلستان تنها به قصد ایجاد حادثه به آبهای آن دولت وارد شده‌اند.

در وضعیت اضطرار ذكر این نكته لازم به نظر می‌رسد كه بر خلاف قوه قاهره و حادثه غیر مترقب كه خود دولت دست به یك عمل نادرست از لحاظ حقوق بین الملل می‌زند كه رافع مسئولیت آن دولت می‌شود ولی در حالت اضطرار اشخاص حقوقی و حتی گاهی حقیقی برای نجات زندگی و جلوگیری از وارد شدن خسارت، دست به اقداماتی می‌زنند كه برای دولت متبوع خود مسئولیت ایجاد كرده كه با استناد به اصل اضطرار می‌تواند رافع مسئولیت دولت متبوع خود شوند.

بند سوم: ضرورت

ضرورت نیز یكی از موارد رافع مسئولیت بین المللی دولتهاست. در چنین وضعیتی یك دولت برای حفظ منافع اساسی خود در برابر خطری شدید و حتمی، اقدام به رفتاری می‌نماید كه با تعهد بین المللی آن دولت نسبت به دولت دیگر مغایرت دارد. ضرورت نیز مانند قوه قاهره و حادثه غیر مترقب واضطرار ناشی از عمل سابق دولتی دیگر نبوده و بوجود نمی‌آید. در هر سه این موارد به علت خارج از اراده بودن، نادرستی عمل مغایر حقوق بین الملل از میان می‌رود. فرق ضرورت با قوه قاهره اینست كه در مورد اخیر، شخصی كه به عنوان ركن دولت عمل می‌نماید واقعاً نتواند رفتاری موافق یك تعهد بین المللی در پیش گیرد و یا نداند كه رفتارش با آن تعهد بین المللی مغایرت دارد. بنابراین عمل انجام شده توسط دولت اخیر به خودی خود غیر عمدی بوده و ندانسته با آن تعهد بین المللی مغایرت داشته است. ولی در حالت ضرورت نه تنها جنبه عمدی متصور در انجام تعهد بین المللی قابل انكار نمی‌باشد بلكه، نتیجه‌ای منطقی از پیش گرفتن چنین رفتاری داخل آن وجود دارد. یعنی به این مفهوم كه توسل به ضرورت متضمن آگاهی كامل از این امر می‌باشد كه اتخاذ رفتار ناسازگار با یك تعهد بین المللی به عمد صورت گرفته است و اضطرار نیز وضعیت خاص خود را دارد و ما بین این دو قرار گرفته است. یعنی افراد ركن دولت به لحاظ تئوریك واقعاً مجبور به برگزیدن رفتاری مغایر با یك تعهد بین المللی نمی‌باشد، ولی دخالت عامل خارجی خارج از اراده، آنها را در چنین وضعیتی قرار می‌دهد.

. با همه این تفاسیر كمیسیون حقوق بین الملل حالت ضرورت را به عنوان یكی از موارد رافع مسئولیت دولت پذیرفته و آن را در چهار چوب ماده 25 بخش نخست طرح مسئولیت دولت گنجانده و بشرح ذیل تعریف می‌نماید:

1 ـ ضرورت به عنوان یك مبنا برای احتراز از نادرستی عملی كه مطابق تعهد بین المللی نمی‌باشد، توسط یك دولت مورد استفاده قرار نمی‌‌گیرد، مگر اینكه:

الف ـ تنها ابزار برای محافظت از منافع ضروی یك كشور در برابر خطری فوری وجدی باشد.

ب ـ بطور جدی موجب نقض منافع ضروری دولت یا دولتها نسبت به تعهدات موجود یا بطور كلی جامعه جهانی نباشد.

2 ـ در هر صورت، ضرورت ممكن نیست توسط دولتی به عنوان مبنایی برای رفع نادرستی عملی مورد استفاده واقع گردد،  اگر: الف ـ تعهد بین المللی مورد بحث امكان استناد به ضرورت را مستثنی كرده باشد و یا

ب ـ خود دولت به ایجاد وضعیت ضرورت كمك كرده باشد.

برای پذیرش حالت ضرورت به عنوان یك عامل رافع مسئولیت دولتها سه شرط وجود دارد:

نخست، طریقه تشخیص منافعی است كه دولت برای جلوگیری و از خطر نجات دادن آن به این اصل استناد می‌كند تا عدم اجرای تعهد بین المللی خود را توجیه نماید. تشخیص اساسی بودن نفع بستگی به شرایط خاص هر مورد دارد كه برای تشخیص آن نمی‌توان معیارهایی را از پیش تهیه و تدوین نمود تا ترازوی عمل دولت در زمینه ضرورت باشد.

دوم، خطری كه منافع اساسی دولت را تهدید می‌نماید باید فوق العاده شدید باشد و این خطر باید در همان زمان اتخاذ رفتار مغایر با تعهدات بین المللی باشد و نمی‌توان پس از سپری شدن خطر به اصل ضرورت استناد جست. توسل به این اصل باید با مقدار خطر تناسب داشته باشد، مثلاً یك خطر شدید كه یك حوزه را در بر می‌گیرد نمی‌تواند به تعهدات دولت در زمینه‌ای دیگر سرایت كند.

سوم، دولتی كه به اصل ضرورت استناد می‌نماید، همانند قوه قاهره واضطرار، نمی‌تواند خود به عمد و یا بر اثر غفلت این حالت را بوجود آورده باشد.

نظرات() 
http://cleantalkorg2.ru/
سه شنبه 20 آذر 1397 10:30 ب.ظ
An impressive share! I've just forwarded this onto a co-worker who had been conducting a little research on this.

And he in fact bought me lunch due to the fact that I stumbled upon it for
him... lol. So allow me to reword this.... Thank YOU for the meal!!
But yeah, thanx for spending time to discuss this topic here on your site.
click
شنبه 17 آذر 1397 04:50 ب.ظ
Hi, I do believe this is an excellent web
site. I stumbleduupon it ;) Iam going to ccome back yet again since I book marked it.
Money and freedom is the bestt way to change, may you be rich and continue to guide other people.
eiendom
جمعه 16 آذر 1397 06:25 ب.ظ
You really make it seem so easy with your presentation but I find this
topic to be actually something that I think I would never understand.

It seems too complex and extremely broad for me. I am looking forward for your next post,
I'll try to get the hang of it!
Generic cialis
جمعه 16 آذر 1397 10:42 ق.ظ

You actually explained this fantastically!
cialis prices generic cialis tadalafil cialis generico lilly cialis prezzo in linea basso cilas precios cialis peru compare prices cialis uk cialis 5 mg effetti collateral cialis online deutschland if a woman takes a mans cialis
buy cheap cialis on line
پنجشنبه 15 آذر 1397 03:30 ب.ظ

Thank you. I like it!
buying cialis in colombia acquistare cialis internet cialis patentablauf in deutschland tadalafil 20mg cialis ahumada bulk cialis buy original cialis non 5 mg cialis generici cialis 20mg costo in farmacia cialis
ejaculate
چهارشنبه 14 آذر 1397 11:15 ب.ظ
Excellent blog! Do you have any hints for aspiring writers?
I'm hoping to start my own website soon but I'm a little loost on everything.
Would you suggest starting with a free platform like Wordpress or ggo for a paid option? There
are so many choices out there that I'm totally
confused .. Any tips? Appreciate it!
Cialis prices
چهارشنبه 14 آذر 1397 07:39 ب.ظ

Wonderful information. Thank you!
cialis et insomni link for you cialis price if a woman takes a mans cialis india cialis 100mg cost cialis generico prezzo di cialis in bulgaria rx cialis para comprar cialis patent expiration canadian drugs generic cialis cialis 30 day trial coupon
Cialis online
چهارشنبه 14 آذر 1397 05:48 ق.ظ

Thanks a lot! I appreciate it.
cialis tablets for sale cialis 20 mg cut in half cialis generique cialis 5mg prix cialis wir preise prezzo di cialis in bulgaria when can i take another cialis cialis professional yohimbe buying brand cialis online purchase once a day cialis
buy cialis us pharmacy
سه شنبه 13 آذر 1397 06:31 ب.ظ

Wow tons of amazing data.
cialis tablets for sale low cost cialis 20mg cost of cialis cvs cialis name brand cheap click here take cialis cialis preise schweiz discount cialis cost of cialis per pill cialis e hiv interactions for cialis
buy cialis online no prescription
سه شنبه 13 آذر 1397 07:22 ق.ظ

Kudos. I like this!
5 mg cialis coupon printable cialis tablets for sale buy cialis online nz generic cialis 20mg tablets cialis tadalafil deutschland cialis online generic cialis in vietnam the best choice cialis woman prix cialis once a da buying cialis in colombia
buy cialis pills
دوشنبه 12 آذر 1397 07:24 ب.ظ

Seriously a good deal of useful knowledge!
wow cialis 20 side effects of cialis tadalafil price cialis wal mart pharmacy cialis generico online discount cialis cialis 20 mg cost we use it cialis online store buying brand cialis online dosagem ideal cialis
Buy generic cialis
دوشنبه 12 آذر 1397 07:02 ق.ظ

Awesome information. Thanks!
generic cialis at walmart generic cialis at walmart buy cialis india cialis 100mg cost cialis generique overnight cialis tadalafil generic cialis 20mg tablets cialis venta a domicilio we use it cialis online store acheter du cialis a geneve
where to buy cialis online
یکشنبه 11 آذر 1397 06:56 ب.ظ

Good stuff. Thanks.
low cost cialis 20mg brand cialis nl cialis pills price each buy generic cialis cialis generic availability american pharmacy cialis canadian drugs generic cialis cialis soft tabs for sale how does cialis work achat cialis en itali
buy cheap cialis no prescription
یکشنبه 11 آذر 1397 06:31 ق.ظ

You made the point!
click here cialis daily uk only now cialis 20 mg achat cialis en suisse cialis online napol the best choice cialis woman free cialis cialis online buy cialis cheap 10 mg cialis generico lilly buy cialis online
Buy cialis online
شنبه 10 آذر 1397 07:15 ب.ظ

Very well voiced indeed. !
canadian discount cialis click here cialis daily uk cialis 5mg cialis pas cher paris cialis uk next day buy generic cialis buy brand cialis cheap cialis online prezzo cialis a buon mercato cialis sans ordonnance
Cialis prices
شنبه 10 آذر 1397 06:09 ق.ظ

Well expressed really. .
cialis price thailand cialis taglich 40 mg cialis what if i take cialis cuantos mg hay dosagem ideal cialis cialis 5 effetti collaterali cialis mit grapefruitsaft cialis uk next day bulk cialis achat cialis en itali
Cialis canada
جمعه 9 آذر 1397 06:52 ب.ظ

You actually suggested it fantastically!
achat cialis en suisse cialis dosage amounts cialis taglich what is cialis generico cialis mexico cialis prices cialis pills in singapore try it no rx cialis free cialis cialis daily new zealand
rules of survival hack zip file
جمعه 9 آذر 1397 02:18 ب.ظ
Hello to every body, it's my first visit of this web site; this website contains amazing and genuinely good information designed for visitors.
rules of survival hack unlimited money
جمعه 9 آذر 1397 12:08 ب.ظ
Touche. Great arguments. Keep up the amazing effort.
buy cials online
جمعه 9 آذر 1397 07:05 ق.ظ

You revealed that terrifically.
canada discount drugs cialis cialis pills cialis sicuro in linea cialis 30 day trial coupon buying cialis on internet cialis 5 mg buy cialis generique 5 mg prices on cialis 10 mg cialis online deutschland buy cialis cheap 10 mg
Buy cialis online
پنجشنبه 8 آذر 1397 07:52 ب.ظ

With thanks! I value this!
cialis great britain cialis flussig we like it cialis price ou trouver cialis sur le net opinioni cialis generico cialis ahumada buying cialis in colombia overnight cialis tadalafil cialis daily cialis 5 mg para diabeticos
buy cialis pills online
پنجشنبه 8 آذر 1397 08:10 ق.ظ

Truly a lot of great material!
we like it safe cheap cialis cialis cuantos mg hay cialis 20 mg cut in half enter site natural cialis safe dosage for cialis only best offers cialis use cialis prezzo al pubblico the best choice cialis woman when will generic cialis be available prix de cialis
buy cials online
چهارشنبه 7 آذر 1397 07:17 ب.ظ

Good content, Thanks!
cialis for sale in europa generic cialis levitra prix cialis once a da cialis sans ordonnance cialis online deutschland generic cialis levitra buying cialis on internet generic cialis review uk safe dosage for cialis buying brand cialis online
buy cialis online without a prescription
چهارشنبه 7 آذر 1397 07:35 ق.ظ

You mentioned that very well.
5 mg cialis pharmacie en ligne prescription doctor cialis cialis pills price each american pharmacy cialis cialis usa cost cialis 10 doctissimo cialis generico order generic cialis online cialis e hiv wow cialis tadalafil 100mg
358 led canbus bulb
سه شنبه 6 آذر 1397 09:22 ق.ظ
Link exchange is nothing else but it is only placing the other person's webpage link on your page at proper place and other person will also do similar in favor of you.
cosplay costumes that look real
شنبه 3 آذر 1397 09:58 ب.ظ
It's an remarkable paragraph for all the online users; they
will obtain advantage from it I am sure.
https://www.getjar.com/categories/all-games/action-games/Rules-of-Survival-Cheat-960889
یکشنبه 27 آبان 1397 11:08 ب.ظ
You lost me, buddy. I mean, I assume I get what youre declaring. I have an understanding of what you’re saying, but you just seem to have forgotten about that you’ll find some other individuals within the world who view this matter for what it actually is and may perhaps not agree with you. You may be turning away many of men and women who may have been supporters of your blog site.
körperfett reduzieren tabletten
شنبه 26 آبان 1397 01:10 ق.ظ
I visited various websites but the audio feature for audio songs present at this
web page is genuinely excellent.
tabletten zum abnehmen die wirklich helfen
شنبه 26 آبان 1397 12:18 ق.ظ
Its like you learn my mind! You appear to grasp a lot about this, such as you wrote the
guide in it or something. I believe that you simply can do
with some p.c. to pressure the message home a little bit,
however other than that, this is magnificent blog. A great read.
I'll definitely be back.
216 led canbus bulb
جمعه 25 آبان 1397 06:48 ب.ظ
Attractive component to content. I simply stumbled upon your weblog and in accession capital to assert that I get actually enjoyed account your blog posts. Any way I'll be subscribing to your feeds or even I success you get right of entry to persistently quickly.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :